کارگاه متن پژوهی درس نهم فارسی یازدهم، یکی از مبحث های مهمی است که معمولا در امتحانات میان ترم و پایان ترم از آن سوال می آید.در نتیجه تسلط دانش آموزان به این سوالات می تواند کمک کند تا در امتحان خود نمره خوبی را کسب کنند.
کارگاه متن پژوهی درس نهم فارسی یازدهم
۱) مترادف هر واژه را بنویسید.
- مفاتیح (کلیدها)
- مستقر (پایدار، استقرار یافته)
- متمکّن (ثروتمند، توانگر)
۲) از متن درس، چهار ترکیب وصفی که اهمّیت املایی دارند، بیابید و بنویسید.
مشیت الهی / منبع بی شائبه / قصههای اصیل / انعطاف جادوگرانه / ذوق ادبی / بحرانهای عصبی
۳) نمونهای از کاربرد نقش تبعی «بَدَل»، در متن مشخص کنید.
او و مادر، هر دو آن قصههای شیرین را از مادربزرگشان به یاد داشتند.
۴) در بند دوم درس، در کدام جملهها، «مفعول» دیده میشود؟ «نهاد» این جملهها را مشخّص کنید.
با این حال، او (نهاد) نیز مانند مادرم توکّلی (مفعول) داشت که (نهاد: محذوف) به او مقاومت (مفعول) و استحکام اراده میبخشید. از بحرانهای عصبی، که امروز رایج است و تحفۀ برخورد فرهنگ شرق با غرب است، در آن زمان خبری نبود. هر عصب و فکر به منبع بی شائبۀ ایمان وصل بود که (نهاد: محذوف) خوب و بد (مفعول) را به عنوان مشیت الهی میپذیرفت. به این زندگیِ گذرا آن قدرها دل نمیبست که (نهاد: محذوف) پیشامد ناگوار (مفعول) را فاجعه ای بینگارد و در نظرش اگر یک روی زندگی زشت میشد، روی دیگری بود که بشود به آن پناه برد.
۱) کدام عبارت درس، به ویژگی سهلِ ممتنع بودنِ سبک سعدی اشاره دارد؟
این تنها، خصوصیت سعدی است که سخنش به سخن همه شبیه باشد و به هیچ کس شبیه نباشد. در زبان فارسی، احدی نتوانسته است مانند او حرف بزند و در عین حال، نظیر حرف زدن او را هر روز در هر کوچه و بازار میشنویم.
۲) به بیت زیر از سعدی توجّه کنید:
هرگز وجود حاضرِ غایب شنیدهای؟ / من در میان جمع و دلم جای دیگر است
به نظر شما چنین امری ممکن است؟
انسانی که حاضر است، نمیتواند غایب باشد؛ چون این دو صفت، متناقضاند؛ یعنی جمع شدن آنها باهم ناممکن است؛ چون هر یک، وجود دیگری را نقض میکند؛ با این حال، شاعر چنان آن دو را هنرمندانه، در کلام خود به کار برده است که زیبا، اقناع کننده و پذیرفتنی مینماید. به این گونه کاربرد مفاهیمِ متضاد، آرایهٔ «متناقض نما» (پارادوکس) میگویند.
آرایهٔ متناقض نما را در دو سرودۀ «قیصر امین پور» بیابید.
الف) کنار نام تو لنگر گرفت کشتی عشق / بیا که یاد تو آرامشی است طوفانی
متناقض نما: آرامش طوفانی
ب) بارها از تو گفتهام از تو / بارها از تو، بارها با تو
ای حقیقیترین مجاز، ای عشق! / ای همه استعارهها با تو
متناقض نما: حقیقی ترین مجاز
۱) نویسنده برای قصّههای ایرانی چه ویژگیهایی را بر میشمارد؟
قصههایی پررنگ و نگار و پرّان و نرم
۲) معنی و مفهوم جملههای زیر را بنویسید.
- سراچۀ ذهنم آماس میکرد.
بر وسعت آگاهیام افزوده میشد.
- از فرط هیجان لُکّه میدویدم.
به سبب هیجان زیاد بالا و پایین میپریدم و یورتمه میرفتم (نشان از شادی بسیار).
۳) درک و دریافت خود را از عبارت زیر بنویسید.
«هر عصب و فکر به منبع بیشائبۀ ایمان وصل بود که خوب و بد را به عنوان مشیّت الهی میپذیرفت.»
یعنی مردم گذشتگان به دلیل ایمان شدیدی که به خدا داشتند، هر چیزی را ـ چخ خوب و بد ـ به عنوان تقدیر الهی می پذیرفتند و زندگی را بر خود سخت نمی گرفتند و چندان به آن دل نمی بستند.
۴) دربارۀ ارتباط بیت پایانی و متن درس توضیح دهید.
مفهوم آیه آخر تأکید می کند که گاهی اوقات شرایط موجود، انسان را مجبور به انجام کاری می کند که دوست ندارد. نویسنده همچنین می گوید من با وجود اینکه مربی باتجربه و کم تجربه ای ندارم، اما جرئت نوشتن و تقلید از سبک سعدی را داشتم و در این راه اشتباه کردم، از من انتقاد نکنید. چون شرایط از قبل برایم مهیا بود و خودم چیزهایی یاد گرفتم.
دکتر اسلامی ندوشن با فروتنی و تواضع، خطاهای خودش را در پیروی از سبک سعدی می پذیرد و این جسارت و گستاخی را همانند بیت پایانی درس، نتیجه حرص و طمع می داند تا این کار خود را توجیه کند.
محدثه راد، نویسنده و تولید کننده محتواهای اختصاصی در پورتال گهر. علاقمند به نویسندگی محتواهای خبری، فرهنگی و سرگرمی در پورتال گهر
