فال ابجد واقعیت دارد یا خرافات است؟ بررسی علمی، دینی و روش های محاسبه آن

کافی است پای یک تصمیم بزرگ مثل ازدواج، انتخاب اسم برای نوزاد تازه به دنیا آمده یا شروع یک کار جدید وسط باشد تا پای حروف ابجد و حساب جمل هم به گپ و گفت های خانوادگی باز شود. از آن کتاب های خطی و قدیمی توی گنجه مادربزرگ ها گرفته تا ابزارهای آنلاین امروزی، همیشه این سوال برای خیلی از ما پیش آمده که آیا واقعا جمع زدن عدد اسم یک نفر با اسم مادرش می تواند نقشه راه آینده اش را نشان بدهد؟ یا همه این ها فقط بازی با اعداد و تلقین های ذهنی خودمان است؟

برای اینکه به یک جواب درست، منطقی و به دور از تعصب برسیم، باید خط کشی دقیقی بین «تاریخچه واقعی حروف ابجد»، «علوم غریبه و نگاه دین» و «طالع بینی های عامیانه» داشته باشیم. در این مطلب، خیلی خودمانی و دقیق همه ابعاد این سنت قدیمی را زیر ذره بین گذاشته ایم تا ببینیم کجای این ماجرا ریشه در تاریخ، ریاضیات و ارتعاش حروف دارد و کجای آن وارد مرز خرافات می شود.

حروف ابجد از کجا آمده اند و در واقعیت چه کاربردی داشتند؟

برخلاف چیزی که خیلی ها فکر می کنند، حروف ابجد در اصل برای پیشگویی آینده ساخته نشده اند. ابجد یک سیستم عددنگاری و مرتب سازی الفبا است که ریشه اش به خط فینیقی، آرامی و اوگاریتی (یعنی حدود قرن ۱۴ پیش از میلاد) برمی گردد. قدیم ترها که عددهای امروزی (۱، ۲، ۳ و…) هنوز به این شکل رایج نشده بودند، دانشمندان، تاریخ نگاران و شاعرها برای نوشتن اعداد از حروف الفبا استفاده می کردند.

در این سیستم که به آن «حساب جمل» یا «ابجد کبیر» می گویند، ۲۸ حرف الفبای عربی را در قالب هشت کلمه قراردادی یعنی «ابجد، هوز، حطی، کلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ» مرتب کرده اند و به هر حرف، یک ارزش عددی از ۱ تا ۱۰۰۰ داده اند. اما چالش اصلی برای ما فارسی زبان ها، چهار حرف «پ، چ، ژ، گ» است که در الفبای عربی وجود ندارند. در محاسبات سنتی، برای این چهار حرف از حروف هم مخرج و نزدیک به آن ها استفاده می کنند؛ یعنی «پ» را معادل «ب» (۲)، «چ» را معادل «ج» (۳)، «ژ» را معادل «ز» (۷) و «گ» را معادل «ک» (۲۰) حساب می کنند.

قدیمی ها از این سیستم در سه بخش بسیار مهم استفاده می کردند:

1. ثبت ماده تاریخ در ادبیات: شاعران قدیم سال اتفاق افتادن یک رویداد مهم را خیلی هنرمندانه در دل یک شعر یا عبارت کوتاه پنهان می کردند. مثلا عبارت «عدل مظفر» در حساب ابجد دقیقا برابر با عدد ۱۳۲۴ می شود که همان سال امضای فرمان مشروطیت در ایران است.

2. موسیقی و نجوم قدیم: موسیقی دان های دوره اسلامی برای ثبت فواصل نغمه ها و منجمان برای درجه بندی صفحه اسطرلاب و محاسبات نجومی از همین حروف کمک می گرفتند.

3. تفاوت حساب مجمل و مفصل: در کتاب های کهن، گاهی کلمه را دقیقا به همان شکلی که نوشته می شد حساب می کردند (که به آن حساب مجمل می گفتند) و گاهی بر اساس تلفظ کامل حروف آن را می شمردند (یعنی حساب مفصل؛ مثلا حرف «ق» را به صورت کلمه «قاف» یعنی ۱۰۰ به علاوه ۱ به علاوه ۸۰ که می شود ۱۸۱ محاسبه می کردند).

چطور پای ابجد به طالع بینی، سرنوشت و ازدواج باز شد؟

ورود حروف ابجد به دنیای پیشگویی و متافیزیک از جایی شروع شد که شاخه هایی از علوم قدیم مثل «علم حروف و اعداد»، «اوفاق» و «جفر» شکل گرفتند. حکمای قدیم باور داشتند همان طور که هر جسمی در طبیعت دارای یک طبع و مزاج (گرم، سرد، تر و خشک) است، حروف و کلمات هم دارای طبع و ارتعاش عددی مخصوص به خودشان هستند. از دل همین نگاه، روش های مختلفی برای محاسبه طالع در بین مردم شکل گرفت که اتفاقا امروز هم در اینترنت طرفداران زیادی دارد.

۱. محاسبه طالع و فال ابجد با اسم مادر

یکی از قدیمی ترین روش های مرسوم در فرهنگ ما، حساب کردن طالع کلی فرد بر اساس ۱۲ برج فلکی است. در این روش، عدد ابجد کبیر اسم کوچک فرد را با عدد ابجد اسم مادرش جمع می کنند و عدد به دست آمده را بر ۱۲ تقسیم می کنند. باقیمانده این تقسیم (که عددی بین ۱ تا ۱۲ است)، نشان دهنده برج طالع فرد (حمل، ثور، جوزا، سرطان و الی آخر) و عنصر وجودی او (آتش، خاک، باد یا آب) در نظر گرفته می شود.

شاید برایتان سوال باشد که چرا در این محاسبات همیشه سراغ اسم مادر می روند و کمتر از نام پدر استفاده می شود؟ در باور سنتی و متافیزیکی، نسبت مادری به خاطر دوران بارداری و پیوند خونی و انرژی مستقیم، قطعی ترین و تغییرناپذیرترین حلقه هویتی هر انسان به حساب می آید. البته در بعضی از متون قدیمی، روش هایی مثل حساب کردن ابجد با اسم پدر یا بررسی زوج و فرد بودن باقیمانده اعداد برای حدس زدن جنسیت فرزند هم دیده می شود.

واقعیت این است که جمع و تقسیم دستی این اعداد، به خصوص وقتی اسم ها دو بخشی باشند یا حروف فارسی و تشدید داشته باشند، معمولا با اشتباه همراه می شود. به همین خاطر، خیلی از افرادی که از سر کنجکاوی یا علاقه به این مباحث می خواهند عدد دقیق اسم خودشان و ویژگی های منسوب به برج طالعشان را بدون کلنجار رفتن با ریاضیات ببینند، سراغ ابزار آنلاین فال ابجد با اسم مادر می روند تا در چند ثانیه، هم ابجد کبیر و صغیر نامشان را دقیق حساب کنند و هم طبع اسم خود و فرشته برج تولد را بشناسند.

۲. بررسی سازگاری و فال ازدواج با اسم پسر و دختر

دومین کاربرد خیلی پرتکرار ابجد در بین خانواده ها، سنجیدن تفاهم عاطفی یا به قول قدیمی ها «جفت بودن ستاره» عروس و داماد قبل از ازدواج است. در معروف ترین فرمول سنتی برای این کار، ابجد کبیر نام پسر و نام مادرش را با ابجد نام دختر و نام مادرش جمع می زنند و عدد نهایی را بر ۵ تقسیم می کنند:

• اگر باقیمانده ۱ یا ۳ یا ۵ (یعنی عدد فرد) بیاید: در باور عامه آن را نشانه سازگاری، خوش یمنی و دوام زندگی مشترک می دانند.

• اگر باقیمانده ۲ یا ۴ یا ۰ (یعنی عدد زوج) بیاید: آن را نشانه تفاوت طبع و احتمال چالش در رابطه تلقی می کنند.

در یک روش دیگر، مجموع ابجدها را بر ۱۲ تقسیم می کنند تا ببینند آیا طبع عناصر چهارگانه این دو نفر با هم سازگار است یا نه؛ مثلا در قدیم طبع آتشی را با بادی سازگار و با آبی ناسازگار فرض می کردند. امروزه هم کم نیستند زوج ها یا خانواده هایی که در کنار بررسی های منطقی، روانشناختی و حتی بررسی های دقیق تر در چارت تولد و آسترولوژی، به عنوان یک سرگرمی سنتی سراغ فال ازدواج با اسم پسر و دختر می روند تا ببینند طبق فرمول های قدیمی، عدد ابجد نام این دو نفر چه تعبیری را نشان می دهد.

نگاه دین، عرفان و علوم غریبه؛ مرز علم جفر و خرافات کجاست؟

وقتی سراغ منابع اسلامی، فقهی و عرفانی می رویم، با یک تفکیک خیلی مهم روبه رو می شویم که کارشناسان دینی و پژوهشگران علوم اسلامی هم همیشه روی آن تاکید دارند:

اول؛ تفاوت نام نیکو با سرنوشت ابجدی:

• در آموزه های دینی ما، انتخاب اسم زیبا و با معنی برای فرزند به شدت توصیه شده است؛ چون اسم خوب مستقیما روی عزت نفس، احترام اجتماعی و انرژی روانی فرد تاثیر می گذارد. حتی در تاریخ اسلام بارها ثبت شده که پیامبر اکرم (ص) اسم های ناامیدکننده یا خشن افراد و شهرها را به نام های زیبا تغییر می دادند (مثلا تغییر نام «بغیض» به معنی کینه توز، به «حبیب» به معنی دوست). اما در هیچ روایت معتبری گفته نشده که اگر کسی در زندگی مشکل مالی، بیماری یا مانع در ازدواج دارد، برود اسم خودش را بر اساس جمع و تفریق ابجد عوض کند تا بختش باز شود.

دوم؛ تفاوت علوم غریبه واقعی با فالگیری عامیانه:

• در سنت عرفانی و آثار بزرگانی مثل شیخ بهایی (در کتاب کشکول و مباحث علوم خمسه خفیه) یا علامه طباطبایی و علامه حسن زاده آملی، اصل وجود «علم جفر» و «علم حروف» به عنوان دانش هایی بسیار پیچیده رد نشده است. اما همین بزرگان تاکید می کنند که اولا دسترسی به قواعد واقعی علم جفر نیازمند ریاضت، دانش عمیق و شرایطی است که اصلا در فرمول های ساده و عمومی پیدا نمی شود؛ و دوما گره زدن خوشبختی یا بدبختی قطعی یک انسان به باقیمانده یک تقسیم ساده، هیچ اعتبار شرعی و علمی ندارد.

سوم؛ اصل اختیار انسان و معنای قضا و قدر:

• متفکران بزرگی مثل شهید مطهری در توضیح قضا و قدر به زیبایی روشن کرده اند که خداوند سرنوشت هیچ انسانی را به شکل یک جبر از پیش نوشته شده بر اساس حروف اسمش رقم نزده است. انسان موجودی مختار، آگاه و صاحب اراده است؛ یعنی این شیوه فکر کردن، اخلاق، آگاهی، پاکسازی انرژی های منفی ذهنی و تلاش خود ماست که مسیر زندگی و موفقیت در ازدواج را می سازد، نه باقیمانده تقسیم اسم ما بر ۱۲ یا ۵.

نگاه روانشناسی؛ پس چرا فال ابجد گاهی آن قدر دقیق به نظر می رسد؟

شاید بگویید اگر طالع بینی با ابجد پایه علمی ندارد، پس چرا گاهی وقت ها که متن طالع برج حمل یا اسد را می خوانیم، حس می کنیم کسی نشسته و مو به مو اخلاق و گذشته ما را توصیف کرده است؟ روانشناسان شناختی این اتفاق جالب را با سه مکانیسم دقیق ذهنی توضیح می دهند:

1. اثر بارنوم یا فوره (Barnum Effect): در سال ۱۹۴۸، روانشناسی به نام برترام فوره متنی از یک ستون طالع بینی را به دانشجویانش داد و از آن ها خواست از ۰ تا ۵ نمره بدهند که این متن چقدر دقیق شخصیت خودشان را توصیف کرده است. میانگین نمره ها ۴.۲۶ از ۵ بود! جالب اینجاست که فوره به تک تک دانشجویان یک متن کاملا یکسان داده بود. جمله هایی مثل «شما قلب مهربانی دارید اما وقتی عصبانی می شوید کنترلتان سخت است و گاهی از اعتماد بی جا به دیگران ضربه خورده اید» آن قدر کلی و دوپهلو نوشته می شوند که تقریبا با شخصیت ۹۰ درصد آدم های روی زمین جور درمی آیند.

2. سوگیری تایید (Confirmation Bias): ذهن ما به طور طبیعی عادت دارد بخش هایی از متن فال را که با واقعیت زندگی مان جور است پررنگ کند و به خاطر بسپارد، و در عوض بخش های اشتباه را خیلی راحت نادیده بگیرد و فراموش کند.

3. پدیده پیشگویی خودکام بخش (Self-Fulfilling Prophecy): تاثیر این پیشگویی ها روی روان ما، دقیقا بستگی به این دارد که چقدر آن ها را جدی بگیریم. اگر زن و شوهری به خاطر اینکه عدد ابجدشان زوج آمده، مدام در ذهنشان منتظر دعوا و جدایی باشند، انرژی و تمرکزشان را روی منفی ها می گذارند و با کوچک ترین چالشی ناامید می شوند و با دست خودشان همان نتیجه منفی را رقم می زنند.

مقایسه سه دیدگاه علمی، دینی و عامیانه درباره ابجد (در یک نگاه)

برای اینکه تفاوت این سه نگاه را بدون نیاز به جدول های شلوغ و به صورت یکپارچه مرور کنیم، کافی است چهار موضوع اصلی را در کنار هم بگذاریم:

• درباره ماهیت اصلی حروف ابجد: از نگاه علمی و تاریخی، ابجد یک سیستم هوشمندانه برای عددنگاری و رمزنگاری در قدیم بوده است. از نگاه دینی و عرفانی، بخشی از تاریخ خط است که در سطوح بسیار پیشرفته با علم جفر ارتباط پیدا می کند؛ اما در باور عامه، آن را کلید رمزگشایی از ستاره و سرنوشت قطعی افراد می دانند.

• درباره تاثیر اسم روی سرنوشت انسان: روانشناسی می گوید اسم نیکو و خوش آوا، تاثیر مستقیمی روی اعتماد به نفس و تصویر اجتماعی فرد دارد. دیدگاه دینی هم به شدت روی معنای خوب نام تاکید می کند اما تغییر سرنوشت با عوض کردن عدد ابجد را رد می کند؛ در حالی که در باورهای عامیانه، خیلی ها فکر می کنند با تغییر عدد ابجدی اسم می توان طالع را عوض کرد و بخت را باز نمود.

• درباره فال ازدواج با ابجد: علم روانشناسی این روش را بی ارتباط با موفقیت واقعی در زندگی مشترک می داند و جذابیت آن را ناشی از همان خطای «اثر بارنوم» معرفی می کند. از نظر فقهی هم این کار فاقد اعتبار شرعی است و معیار اصلی ازدواج، تحقیق، عقل و مشورت است؛ ولی در فرهنگ عامه، تقسیم ابجد نام ها بر ۵ یا ۱۲ را راهی برای سنجش جفت بودن ستاره دختر و پسر می دانند.

• درباره کاربرد درست و منطقی آن: چه از نگاه علمی و چه از نگاه دینی، مطالعه تاریخچه ابجد، استفاده ادبی در ماده تاریخ و محاسبه آن به عنوان یک سرگرمی بدون وابستگی ذهنی کاملا منطقی و مجاز است؛ در حالی که استفاده از آن به عنوان تنها معیار برای پیش بینی آینده، فرزندآوری و تصمیم گیری قطعی در ازدواج، یک خطای بزرگ محسوب می شود.

چطور با فال ابجد برخوردی منطقی و سالم داشته باشیم؟

حروف ابجد بخش جذابی از میراث ادبی، تاریخی و فرهنگ فولکلور ما هستند. اینکه بدانیم عدد ابجد اسم ما چیست، در ادبیات کهن چه جایگاهی داشته، یا قدما چطور با جمع زدن اسم فرد و مادرش طبع چهارگانه او را حساب می کردند، در حد یک سرگرمی فرهنگی و کنجکاوی تاریخی هیچ ایرادی ندارد.

خطر واقعی از جایی شروع می شود که یک نفر به خاطر عدد ابجد، از ازدواج با فردی که از نظر اخلاقی، روانشناختی، انرژی و خانوادگی کاملا مناسب است پا پس بکشد؛ یا برعکس، بدون مشاوره پیش از ازدواج و شناخت واقعی، فقط به دلخوشی اینکه «ستاره هایمان در فال ابجد جفت است» وارد یک رابطه پرخطر شود. برای تصمیم های سرنوشت ساز زندگی، هیچ فرمول ریاضی ساده ای جایگزین عقل، آگاهی، مشاوره تخصصی و بررسی های عمیق تر نخواهد شد؛ اما اگر دلتان می خواهد در یک دورهمی دوستانه یا از سر کنجکاوی، عدد ابجد نام خودتان یا همسرتان را بدون کاغذ و قلم حساب کنید، ابزارهای آنلاین محاسبه ابجد می توانند تجربه ای جالب و سرگرم کننده برایتان بسازند.

saeid

مدیر مسئول و سردبیر مجله اینترنتی گهر با بیش از 15 سال سابقه در حوزه وب، برنامه نویسی و سئو .تولید محتوا در پورتال گهر یکی از علاقمندی های من هست و در کنار آن مسئولیت نظارت بر محتوای نویسندگان