معنی درس ۶ فارسی دوازدهم (معنی دقیق و کامل)

در این مطلب از گهر معنی دقیق و کامل درس 6 فارسی دوازدهم را با عنوان نی نامه از مولانا را مورد بررسی قرار می دهیم .این مطلب برای درک بهتر مفاهیم و آمادگی در امتخانات برای دانش آموزان تهیه شده است . این درس یکی از آثار مولانا که آغاز مثنوی معنوی محسوب می‌شود و درباره دوری انسان از اصل خویش است .

معنی درس ۶ فارسی دوازدهم

معنی درس ۶ فارسی دوازدهم

بشنو این نی چون شکایت میکند  از جدایی ها حکایت میکند

معنی : از این نی حکایت بشنو، هنگامی که از فراق، جدایی ها و روزهای هجران شکایت میکند

قلمرو زبانی:

  • چون: زمانی که، آنگاه
  • شکایت و حکایت: نقش مفعول
  • بیت: سه جمله.

قلمرو ادبی :

  • نی: استعاره از مولانا یا انسان آگاه و آشنا با عالم معنا
  • شکایت و حکایت: جناس ناقص اختلافی
  • حکایت و شکایت کردن نی: تشخیص

کز نیستان تا مرا ببریدهاند  در نفیرم مرد و زن نالیده اند.

معنی: از روزی که مرا از نیستان (عالم معنا) جدا کرده اند، همه آفرینش همراه با من از دردِ فراق، نالیده اند

قلمرو زبانی:

  • نیستان: جای نی، نیزار
  • تا: از لحظه ای که
  • ببریده اند: قطع و جدا کرده اند
  • *نفیر: فریاد و زاری به صدای بلند
  • بیت: دو جمله

قلمرو ادبی:

  • نیستان: استعاره از عالم معنا
  • مرد و زن: تضاد و تناسب و مجاز از همه هستی و انسان ها
  • واج آرایی «ن».

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق تا بگویم شرح درد اشتیاق

معنی: برای بیان درد اشتیاق، شنوندهای میخواهم که دوری از حق معشوق را درک کرده و دلش از درد جدایی، سوخته باشد

قلمرو زبانی:

  • *شرحه شرحه: پاره پاره؛ شرحه: پاره گوشتی که از درازا بریده باشند
  • فراق: دوری، جدایی
  • *اشتیاق: میل قلب است به دیدار محبوب؛ در متن درس، کشش روح انسان خداجو در راه شناخت پروردگار و ادراک حقیقت هستی
  • بیت: دو جمله به شیوه بلاغی
  • سینه: نقش مفعول.

قلمرو ادبی:

  • سینه: مجاز از انسان دردکشیده و عاشق
  • شرح و شرحه: جناس ناقص افزایشی
  • واج آرایی «ر».

هرکسی کاو دور ماند از اصل خویش بازجوید روزگارِ وصل خویش

معنی: هرکس از ریشه و مبدأ خودش دور افتاده باشد، همواره روزگار وصال خود را جستجو میکند و به آن بازمیگرد

قلمرو زبانی:

  • کاو: مخفّف که او
  • اصل: ریشه
  • بازجوید: جستجو میکند
  • وصل: رسیدن
  • بیت: دو جمله به شیوه بلاغی
  • دور: نقش مسند.

قلمرو ادبی:

  • دور و وصل: تضاد
  • اصل و وصل: جناس ناقص اختالفی
  • تلمیح به «اِنّا لِلّه و اِنّا اِلَیهِ راجِعونَ» و «کُلُّ شَیءِ یَرجِعُ اِلی اصلِهِ».

من به هر جمعیّتی نالان شدم جفت بدحالان و خوشحالان شدم

معنی:من برای اینکه همدم و همرازی پیدا کنم و درد جدایی را با او در میان بگذارم، در میان هر جمعیّتی حاضر شدم.خواه آنان که در راه شناخت خدا، کُند هستند و خواه آنان که حالات قلبی عالی و شکوه مندی دارند.

قلمرو زبانی:

  • *بدحالان: کسانی که سیروسلوک آنها به سوی حق، کُند است
  • *خوشحالان: رهروان راه حق که از سیر به سوی حق، شادماناند

قلمرو ادبی:

  • بدحالان و خوشحالان: تضاد و مجاز از همه انسان ها.

هرکسی از ظنّ خود شد یار من از درون من نجست اسرار من.

معنی:هرکسی در حدّ فهم و ادراک خودش با من همراه و یار شد؛ امّا حقیقت حال مرا درک نکرد

قلمرو زبانی:

  • *ظن: گمان، پندار
  • اسرار: جِ سِر، رازها
  • بیت: دو جمله به شیوه بلاغی است
  • یار: نقش مسند
  • اسرار: نقش مفعول.

قلمرو ادبی:

  • ظن و من: جناس ناقص اختلافی
  • من: آرایه تکرار
  • واج آرایی «ن»
  • درون: مجاز از اندیشه و افکار.

سرّ من از ناله من دور نیست لیک چشم و گوش را آن نور نیست

معنی:رازهای من در ناله هایم پنهان است؛ امّا با چشم و گوش و حواس ظاهری نمیتوان به حقایق آن، پی بُرد.

قلمرو ادبی:

  • دور و نور: جناس ناقص اختلافی
  • چشم و گوش: مراعات نظیر (تناسب) و مجاز از تمام حواس و ادراک انسان
  • نور: استعاره از معرفت و بصیرت
  • من: آرایه تکرار
  • نور نداشتنِ گوش: حس آمیزی
  • دور نبودن سِرّ: تناقض.

.تن ز جان و جان ز تن مستور نیست لیک کس را دید جان دستور نیست

معنی:با اینکه جسم و جان به هم پیوسته اند و هیچ یک بر دیگری پوشیده نیست؛ ولی کسی اجازه ندارد که جان را ببیند.

قلمرو زبانی:

  • *مستور: پوشیده، پنهان
  • لیک: لیکن، ولی، امّا
  • دید: دیدن
  • *دستور: اجازه، وزیر
  • را: حرف اضافه به معنای «برای»
  • تن اول: نهاد
  • تن دوم: متمم
  • جان اول: متمم
  • جان دوم: نهاد
  • جان سوم: ضافالیه
  • مستور: نقش مسند
  • کس: نقش متمم.

قلمرو ادبی:

  • جان و تن: آرایه تکرار
  • تن ز جان و جان ز تن: قلب یا عکس
  • مستور و دستور: جناس ناقص اختالفی
  • واج آرایی «ت» «ن».

آتش است این بانگ نای و نیست باد هرکه این آتش ندارد، نیست باد

معنی:صدایی که از این نی برمیخیزد، آتش عشق است و باد هوا نیست.هرکس این آتش عشق در وجودش نیست، امیدوارم نابود شود

قلمرو زبانی:

  • بانگ: فریاد، آواز بلند
  • نای: نی
  • نیست باد اول: جریان هوا (باد) نیست
  • نیست باد دوم: نابود بشود (فعل دعایی)
  • بیت: چهار جمله
  • آتش اول: نقش مسند
  • آتش دوم: نقش مفعول
  • بانگ: نقش نهاد
  • نای: نقش مضاف الیه
  • باد اول: مسند
  • نیست دوم: مسند.

قلمرو ادبی:

  • بانگ نی مانند آتش است: تشبیه
  • باد در مصراع اول: استعاره از تعلّقات مادّی
  • آتش در مصراع دوم: استعاره از عشق
  • نیست باد و نیست باد – آتش و آتش: جناس تام یا همسان
  • باد و آتش: تضاد و تناسب
  • نای: ایهام: ۱ .حلق انسان ۲ .نی
  • نای: استعاره از عشق یا مولانا

آتش عشق است کاندر نی فتاد جوشش عشق است کاندر می فتاد

معنی: سوز و گداز آتش عشق است که ناله نی را اثرگذارکرده و هر جوشش و شوری که در شراب ایجاد میشود، از همین عشق است

قلمرو زبانی:

  • کاندر: مخفّف که اندر
  • فتاد: افتاد
  • بیت: چهار جمله
  • آتش و جوشش: نقش مسند
  • عشق: نقش مضاف الیه
  • نی و می: نقش متمم

قلمرو ادبی:

  • آتش عشق: اضافه تشبیهی
  • جوشش عشق: اضافه استعاری
  • نی و می: جناس ناقص اختلافی و مجاز از همه موجودات
  • هر دو مصراع حُسن تعلیل دارند
  • عشق و است: آرایه تکرار.

نی، حریف هرکه از یاری بُرید پرده هایش پرده های ما درید.

معنی: نی همدم کسانی است که از معشوق خود جدا ماندهاند. نغمه نی، راز عاشقان را فاش میکند

قلمرو زبانی:

  • *حریف: دوست، همدم، همراه
  • بُرید: جدا شد
  • پرده اول: اصطلاح موسیقی، صدا
  • پرده دوم: حجاب و پوشش
  • بیت: سه جمله
  • فعل «است» در مصراع اول به قرینه معنایی (معنوی) حذف شده
  • پرده اول: نقش نهاد
  • پرده دوم: نقش مفعول
  • نی: نقش نهاد
  • یاری: نقش متمم

قلمرو ادبی:

  • نی همدم کسی باشد: تشخیص
  • پرده دریدن: کنایه از آشکار کردن راز
  • پرده و پرده: جناس تام (همسان)
  • واج آرایی «ر».

همچو نی زهری و تریاقی که دید؟ همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟

معنی:آیا کسی تا کنون زهر و پادزهری مانند نی دیدهاست؟ آیا کسی تا کنون همدم و مشتاقی مانند نی دیدهاست؟

قلمرو زبانی:

  • *تریاق: پادزهر، ضدّ زهر
  • *دمساز: مونس، همراز، دردآشنا
  • که: چه کسی
  • هر دو مصراع استفهام (پرسش) انکاری.

قلمرو ادبی:

  • نی هم زهر باشد و هم پادزهر: تناقض
  • زهر و تریاق: تضاد و تناسب
  • همچو نی: تشبیه
  • همچو و نی: آرایه تکرار.

نی حدیث راه پرخون میکند قصّه های عشق مجنون میکند.

معنی:نی داستان راه پرخطر عشق را بیان میکند و عشقِ عاشقان حقیقی مانند مجنون را بازگو مینماید

قلمرو زبانی:

  • حدیث: سخن
  • راه پرخون: راه عشق
  • بیت: دو جمله
  • حدیث و قصّه: نقش مفعول.

قلمرو ادبی:

  • نی سخن بگوید: تشخیص
  • راه پرخون: کنایه از راه پرخطر عشق
  • تلمیح به داستان لیلی و مجنون
  • مجنون: نماد عاشقان ناکام.

محرم این هوش جز بیهوش نیست مر زبان را مشتری جز گوش نیست

معنی:حقیقت عشق را هر کسی درک نمی کند. تنها عاشق، محرم است؛همانطور که گوش برای درک سخنانِ زبان، ابزاری مناسب است

قلمرو زبانی:

  • محرم: رازدار، معتمد، همدم
  • هوش: عشق
  • بی هوش: عاشق
  • مر: حرف تأکید
  • را فکّ اضافه (زبان را مشتری: مشتریِ زبان).

قلمرو ادبی:

  • بی هوش محرم هوش باشد: تناقض
  • زبان: مجاز از سخن
  • گوش: مجاز از شنونده درد آشنا
  • گوش مشتری زبان باشد: تشخیص
  • بیت اسلوب معادله دارد
  • هوش و گوش: جناس ناقص اختلافی
  • زبان و گوش: مراعات نظیر (تناسب).

در غم ما روزها بیگاه شد روزها با سوزها همراه شد.

معنی:همه عمر ما عاشقان با سوز و گداز عشق سپری شد و روزگارمان با غم و اندوه به پایان رسید

قلمرو زبانی:

  • *بیگاه شدن: فرارسیدن هنگام غروب یا شب، سپری شدن
  • بیت: دو جمله
  • روزها: نقش نهاد
  • غم و سوزها: نقش متمم.

قلمرو ادبی:

  • غم: مجاز از عشق
  • روز و سوز: جناس ناقص اختلافی
  • بیگاه شد: کنایه از سپری شدن زندگی
  • روز: مجاز از عمر
  • روز: تکرار
  • واج آرایی «ا»

روزها گر رفت، گو رو، باک نیست تو بمان، ای آنکه جز تو پاک نیست

معنی:اگر عمر ما گذشت و از دست رفت، اهمّیّتی ندارد. اما ای عشق تو بمان؛ زیرا هیچ کس پاکتر و مقدّس تر از تو وجود ندارد.

قلمرو زبانی:

  • باک: ترس
  • بیت: هفت جمله
  • روزها و باک و تو و پاک: هر چهار، نقش نهاد
  • آنکه: نقش منادا.

قلمرو ادبی:

  • روز: مجاز از عمر
  • به روزها بگو: تشخیص
  • باک و پاک: جناس ناقص اختلافی
  • رو و بمان: تضاد
  • گو رو: کنایه از بی اهمّیّتی.

هرکه جز ماهی، ز آبش سیر شد هرکه بی روزی است، روزش دیر شد

معنی:اگر عمر ما گذشت و از دست رفت، اهمّیّتی ندارد. اما ای عشق تو بمان؛ زیرا هیچ کس پاکتر و مقدّس تر از تو وجود ندارد.

قلمرو زبانی:

  • بی روزی: درویش، بینوا
  • دیر شد: سپری شد، گذشت
  • بیت: سه جمله
  • سیر و بیروزی و دیر: نقش مسند
  • ماهی و آب: نقش متمم

قلمرو ادبی:

  • ماهی: استعاره از عاشق
  • آب: استعاره از عشق و معرفت الهی
  • سیر و دیر: جناس ناقص اختلافی
  • روزش دیر شد: کنایه از خسته شدن

درنیابد حال پخته هیچ خام پس سخن کوتاه باید، والسّلام

معنی:از آنجا که حال عارف کامل را انسان های خام و غیر عاشق درک نمی کنند؛ پس بهتر است سکوت کنم و سخنم را به پایان برسانم.

قلمرو زبانی:

  • درنیابد: درک نمیکند
  • باید: لازم است
  • والسّلام: سخن به پایان رسید
  • بیت: سه جمله
  • حال و سخن: نقش مفعول
  • خام: نقش نهاد

قلمرو ادبی:

  • پخته و خام: تضاد
  • پخته: کنایه و نماد عارف (عاشق) واصل
  • خام: کنایه و نماد انسان بی بهره از عشق
  • مصراع دوم: ضرب المثل
  • کوتاه کردن سخن: کنایه از سکوت.

معنی درس شانزدهم فارسی دوازدهم کباب غاز + کلمات و آرایه ها
اشتراک گذاری:
دیگران چه می‌خوانند
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *